Να διατηρήσει το καθεστώς της Αγίας Σοφίας ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, καλεί την τουρκική κυβέρνηση ο αρμόδιος για τις διεθνείς θρησκευτικές ελευθερίες πρέσβης των ΗΠΑ, Σαμ Μπράουνμπακ.
Όπως σημείωσε σε ανάρτηση του στο Twitter, «η Αγία Σοφία έχει τεράστια πνευματική και πολιτιστική σημασία για δισεκατομμύρια πιστούς διαφορετικών θρησκειών σε όλο τον κόσμο».
«Καλούμε την κυβέρνηση της Τουρκίας να τη διατηρήσει ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO και να διατηρήσει την προσβασιμότητα σε όλους υπό το υπάρχον μουσειακό καθεστώς της», πρόσθεσε ο Σαμ Μπράουνμπακ.

Ambassador Sam Brownback

@IRF_Ambassador

The Hagia Sophia holds enormous spiritual & cultural significance to billions of believers of different faiths around the world. We call on the Govt of to maintain it as a @UNESCO World Heritage site & to maintain accessibility to all in its current status as a museum.

Υπενθυμίζεται ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας της Τουρκίας αναμένεται να συνέλθει στις 2 Ιουλίου, προκειμένου να εξετάσει αίτημα ακύρωσης του προεδρικού διατάγματος που μετέτρεψε την Αγιά Σοφιά σε μουσείο το 1934.

Αν και την υπόθεση -δια της νομικής οδού- είχε κλείσει οριστικά και αμετάκλητα το Σεπτέμβριο του 2018 το Συνταγματικό Δικαστήριο της Τουρκίας, απορρίπτοντας παρόμοιο αίτημα της τουρκικής μη κυβερνητικής οργάνωσης «Σύνδεσμος Προστασίας Ιστορικών Μνημείων και Περιβάλλοντος», το ζήτημα φαίνεται να ξανανοίγει τώρα το κατώτερο σε βαθμίδα Συμβούλιο της Επικρατείας της Τουρκίας, το οποίο αποφάσισε –ξαφνικά- να εξετάσει εκ νέου το αίτημα της μη κυβερνητικής οργάνωσης.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι των ΗΠΑ έχουν εκφράσει επανειλημμένα -δημόσια και ιδιωτικά σε Τούρκους αξιωματούχους- την οπτική τους που θέλει την Αγία Σοφία να είναι ένα μνημείο εξαιρετικής σημασίας, υποστηρίζοντας τη διατήρησή της κατά έναν τρόπο που θα σέβεται και θα είναι σύμφωνος με την πολυθρησκευτική της ιστορία. Όπως αναφέρεται σε έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που είδε το φως της δημοσιότητας προ λίγων ημερών, Αμερικανοί αξιωματούχοι τόνισαν σε επαφές τους με κυβερνητικούς αξιωματούχους της Τουρκίας «ότι η Αγία Σοφία είναι ένα σύμβολο ειρηνικής συνύπαρξης, ουσιαστικού διαλόγου και σεβασμού μεταξύ των θρησκειών».
Ελληνική πρωτοβουλία για ενημέρωση των μελών της UNESCO

Επιστολή προς τις αντιπροσωπείες των κρατών – μελών της UNESCO αποστέλλει η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, προκειμένου να τις ενημερώσει για την επιχειρούμενη από την τουρκική κυβέρνηση αλλαγή του status της Αγίας Σοφίας.

«Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι σε καμία περίπτωση η Αγία Σοφία δεν πρέπει να απολέσει τον οικουμενικό της χαρακτήρα και να μετατραπεί σε μουσουλμανικό τέμενος» επισημαίνει η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε επιστολή της προς τις αντιπροσωπείες των κρατών – μελών της UNESCO, προκειμένου να ενημερώσει τις αντιπροσωπείες για την επιχειρούμενη από την τουρκική κυβέρνηση αλλαγή του status της Αγίας Σοφίας, το οποίο αντιβαίνει στη συμφωνία του 1972 την οποία έχει υπογράψει και η Τουρκία.

Ολόκληρη η δήλωση της Λίνας Μενδώνη:

«Με το διάταγμά του το 1934 ο Κεμάλ Ατατούρκ μετατρέπει την Αγία Σοφία σε μουσείο. Με τον τρόπο αυτό το μνημείο απαλλάσσεται από τους περιορισμούς που επιβάλλει η τέλεση θρησκευτικών λειτουργιών. Το μνημείο αποδίδεται στην ανθρωπότητα. Το 1985 η Αγία Σοφία -μαζί με άλλα μνημεία της Κωνσταντινουπόλεως- εντάσσεται στον Κατάλογο των Μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Η αλλαγή του status ενός τέτοιου μνημείου προϋποθέτει την απόφαση της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO. Κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει. Η Τουρκία έχει υπογράψει την Σύμβαση της UNESCO του 1972, άρα είναι υποχρεωμένη να τηρήσει την υπογραφή της.

Αυτό το οποίο επιδιώκεται σήμερα από την τουρκική κυβέρνηση και τον πρόεδρο Ερντογάν επαναφέρει και αναζωπυρώνει εθνικούς και θρησκευτικούς φανατισμούς. Επιδιώκεται η απομείωση της αξίας και της παγκόσμιας ακτινοβολίας του μνημείου. Ένα μνημείο οικουμενικής αξίας, όπως η Αγία Σοφία, εργαλειοποιείται για να εξυπηρετήσει εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες. Επιχειρείται η επιστροφή των συνθηκών του 15ου αιώνα στον 21ο.

Δεδομένου ότι η Διακυβερνητική Σύσκεψη της UNESCO έχει αναβληθεί εξαιτίας της πανδημίας του κορονοϊού, και δεν έχει προσδιοριστεί νέος χρόνος σύγκλισής της, είμαστε υποχρεωμένοι να ενημερώσουμε τις αντιπροσωπείες των κρατών-μελών της UNESCO ώστε να γίνει κατανοητό ότι σε καμία περίπτωση η Αγία Σοφία δεν πρέπει να απωλέσει τον οικουμενικό της χαρακτήρα και να μετατραπεί σε μουσουλμανικό τέμενος. Αυτό κάνουμε από σήμερα».
Μπορεί η Αγιά Σοφιά να ανοίξει ως τζαμί;

Εάν το τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας κρίνει στη διάρκεια της ακρόασης της 2ας Ιουλίου ότι η απόφαση του υπουργικού συμβουλίου το 1934 για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε μουσείο αντίκειται στο νόμο, τότε η Αγιά Σοφιά θα λειτουργήσει ξανά ως τζαμί.

Πέρυσι αντίστοιχη δικαστική απόφαση της Τουρκίας μετέτρεψε τη Μονή της Χώρας -με τα απαράμιλλης αξίας μωσαϊκά- από μουσείο σε τζαμί και την ίδια ενδεχομένως διαδικασία να προτείνει στις 2 Ιουλίου το τουρκικό δικαστήριο και για την Αγία Σοφία.

Η μη κυβερνητική οργάνωση «Σύνδεσμος Προστασίας Ιστορικών Μνημείων και Περιβάλλοντος», προσπαθεί εδώ και 15 χρόνια δια της νομικής οδού να πετύχει την ακύρωση του προεδρικού διατάγματος που χαρακτήρισε την Αγία Σοφία μουσείο. Όλες οι αγωγές που έχουν υποβληθεί από το 2005 μέχρι και πέρυσι έχουν απορριφθεί, ωστόσο μετά τη γιορτή για την 567η επέτειο της άλωσης της Κωνσταντινούπολης φέτος, το ζήτημα της Αγίας Σοφίας επανήλθε και πάλι στην επικαιρότητα.